相伴歌
Hxak Nil Bongl
【gif】 | 【女】 |
Des maix daib ait bul, | 跟了别人在谈情, |
Bus ghax laib gongktlal, | 就像钻进了树丛, |
Des niux ob ait bul, | 跟了我们来谈情, |
Bus ghax laib gongktbel, | 就像钻进了刺蓬, |
Bus gongktdob gongktnil, | 山里刺蓬深又深, |
Neis ghabttiub diut jil, | 裹腿 [1] 六只全烂尽, |
Neis hlat hxangb diut bongl. | 头带 [2] 六双烂成筋。 |
Sux ghaix lob hvit dial, | 阿哥要逃就快跑, |
Max ghaix ob liek yel, | 不逃我俩缠住哥, |
Jangx diob gheik nail niol, | 像蟹夹鱼不松螯, |
Jangx leib liek jil vol. | 像猴抓树抓得牢。 |
Diob xangt bil nail niol, | 要是螃蟹松开螯, |
Leib xangt bil jil vol, | 要是猴子放开手, |
Ob xangt bil dail dial; | 我俩也才放哥逃; |
Xangt bil baib but senl, | 放手让哥给人要, |
But senl nongfbvut bul, | 哥与人配会相好, |
Hat dail xenb yangt yel, | 苦了阿妹在逍遥, |
Yangt yel laib qut nal, | 逍遥闲住妈妈家, |
Vangl gux zab pit nangl, | 漂游古萨直到老, |
Bal jox hvib wat mul! | 伤心失意人飘飘! |
【dial】 | 【男】 |
Longs maix daib longs lal, | 玩笑对人也枉然, |
Longs dliangx ob longs senl, | 玩笑对哥我俩牵, |
Jus liongx hveb jus nil, | 话一出口哥就连, |
Gid waix heib dlangd lul, | 像粘老鹰在蓝天, |
Gid dab heib nail niol, | 像粘鱼儿在河滩, |
Heib dail gangb jit xol, | 虫被黏着难上坎, |
Heib dail xenb ghot bongl. | 连了姑娘我心欢。 |
Gangb jit xol dial wil, | 虫儿上坎哥要拦, |
Xenb ghot bongl dial ghangl, | 阿妹嫁人哥要绊, |
Bib xit ghangl bongl dlongl. | 我们拦妹把家还。 |
Sux gil eb ghaxsgil, | 雨水要干就快干, |
Sux wal mangb ghaxswal, | 你俩想逃赶快跑, |
Max wal ob ghaxssenl, | 不逃我俩把妹连, |
Jangx bongl baib dius dial, | 不逃变成阿哥伴, |
Niux bal hvib ves bil! | 阿妹失意又心酸! |
【gif】 | 【女】 |
Nil bul nongfbnil faf, | 陪伴别人会逃脱, |
Nil nil gangb mongl lif, | 陪伴阿妹蜜蜂窝, |
Gangb wab bob jil guf, | 蜂围树梢在哆嗦, |
Xet hnab nenx yel nios, | 不要惊动哟阿哥, |
Sail hnab nenx sail lifs, | 越动蜜蜂更哆嗦, |
Sail heib dax yel nios. | 蜜蜂粘身难逃脱 [3] 。 |
Sux gil eb ghaxsngas, | 雨水要干就快干, |
Sux wal mangb ghaxsfafs, | 你俩想逃赶快跑, |
Max wal ob ghaxslos, | 不逃我俩把妹连, |
Jangx bongl baib dius nes, | 不逃变成阿妹伴, |
Dliangx bal hvib gidsneifs! | 阿哥失意苦不堪! |
【dial】 | 【男】 |
Nil bul nongfbnil faf, | 陪伴别人自能逃, |
Nil dial pangb bal vof, | 陪伴阿哥细密网, |
Bal gangb hxangb bal vof, | 蚕丝渔网就难逃, |
Longx ghangb vib Nangl Mif, | 顺着南密 [4] 岩石绕, |
Max baib eb dlenl dluf, | 不让河水来冲捣, |
Max baib nail niol faf, | 不让蛇花鱼逃跑, |
Max baib dol bul lof. | 不让别人抢着要。 |
Nail niol dad nongt faf, | 要是蛇花鱼逃跑, |
Dol bul dad nongt lof, | 如果别人争着搅, |
Bib dex dangd xit maf, | 我们厮杀要拔刀, |
Bib zux hxangd xit sef, | 我们鲜血相浸泡, |
Ait nend yef xangt gif. | 这样才会放妹逃。 |
Xangt bil baib but lof, | 放手让妹跟人跑, |
But send nongfbvut bul, | 别人娶妹自飘飘, |
Hat dail khab yangt yel, | 苦了阿哥在飘摇, |
Yangt yel laib qut nal, | 飘摇游荡妈妈家, |
Vangl gux zab pit nangl, | 飘摇古萨直到老, |
Bal jox hvib wat mul! | 伤心失意哟阿娇! |
【gif】 | 【女】 |
Nil bul jid xex yib, | 哥与小姑娘相伴, |
Wil nail ghab vux vib, | 小妹捉鱼乱石潭, |
Sux wil max sux qangb, | 只会捉鱼不会串, |
Sux nil max sux ghenb. | 只会相伴不会连。 |
Nil wil jid xex hlieb, | 与我大姑娘做伴, |
Wil nail ghab vux vib, | 我俩捉鱼乱石潭, |
Sux wil seix sux qangb, | 会捉鱼啊也会串, |
Sux nil seix sux ghenb. | 会相伴来会相连。 |
Gil xidsvut lix eb, | 水田要干就快干, |
Wal xidsvut dliangx khab, | 阿哥想逃赶快跑, |
Wal maxsvut dax jangb, | 不逃我俩把哥连, |
Ful gos hlat ngix lob, | 猎索套脚哥被绊, |
Bil gos diot niangx xenb, | 上当一回给姑娘, |
Jul dis vangt niox hsab, | 枉此青春在人间, |
Dail ves vangt max hlieb. | 青春少年苦难言。 |
【dial】 | 【男】 |
Nil bul nongfbnil faf, | 陪伴别人自能逃, |
Nil dial eb hsat lef, | 陪哥似漆又如胶, |
Eb yux yangb mof sef, | 身上桐油在流淌, |
Yangb nangx khab bas dlinf. | 桐油浓浓满身浇。 |
Diob vux nail wangs wef, | 螃蟹夹鱼在潭礁, |
Diob vux diob dadsfaf, | 螃蟹夹鱼也松螯, |
Ob vux mangb jus vuf, | 我俩缠妹不松手, |
Mangb jangx gheb des niosf. | 你俩跟哥难脱逃。 |
Sux gil eb ghaxsngas, | 雨水要干就快干, |
Sux wal mangb ghaxsfafs, | 你俩想逃赶快跑, |
Max wal ob ghaxslos, | 不逃我俩把妹连, |
Jangx bongl baib dius nios, | 不逃成哥终身伴, |
Niux bal hvib gidsneifs. | 阿妹失意苦难言。 |
【gif】 | 【女】 |
Nil bul daib yut ghef, | 陪伴别人小青年, |
Wil nail ghab but gif, | 别人捉鱼在沟边, |
Sux wil max sux leif, | 只会捉鱼不会煮, |
Sux nil max sux lof. | 只会相伴不会连。 |
Nil nil daib not sangsf, | 陪伴阿妹老青年, |
Wil nail ghab but gif, | 阿妹捉鱼在沟边, |
Sux wil seix sux leif, | 又会捉鱼又会煮, |
Sux nil seix sux lof. | 又会相伴又会连。 |
Gil xidsvut yef ngas, | 长久天旱水才干, |
Wal xidsvut yik nios, | 赶快逃跑哟阿哥, |
Wal maxsvut xenb los, | 逃不快啊妹要缠, |
Bil gos diot dius nes, | 阿哥上当不心甘, |
Jul dis vangt zeik nios. | 枉此青春在人间。 |
【dial】 | 【男】 |
Nil bul jid xex yib, | 陪伴别人小青年, |
Dod hsaid ghab bix vib, | 小孩舂米在石板 [5] , |
Sux dod max sux hxab, | 只会舂米不会筛, |
Sux nil max sux ghenb; | 只会相伴不会连; |
Nil wil jid xex hlieb, | 陪伴阿哥老青年, |
Dod hsaid ghab bix vib, | 阿哥舂米在石板, |
Sux dod seix sux hxab, | 又会舂米又会筛, |
Sux nil seix sux ghenb. | 又会相伴又会连。 |
Gil xidsvut lix eb, | 水田要干就快干, |
Wal xidsvut niangx xenb, | 阿妹想逃赶快跑, |
Wal maxsvut dax jangb, | 不逃我俩把妹连, |
Ful gos hlat ngix lob, | 猎索套脚妹被绊, |
Bil gos diot dliangx khab, | 上当一回给阿哥, |
Jul dis vangt niox hsab, | 枉此青春在人间, |
Dail ves vangt max hlieb. | 青春少年苦不堪。 |
【gif】 | 【女】 |
Nil bul vob liuf liangs, | 别人辣蓼地上生, |
Nil nil vob liuf dus, | 阿妹辣蓼扎根茎, |
Vob zax mongl tiet bas, | 辣蓼生根又牵藤, |
Saib jongx nangl dluf jes, | 从南到北到处窜, |
Saib jongx bil dluf dos, | 从东到西乱一团, |
Heib lix wul vangs niangs, | 稻田辣蓼全塞满, |
Hnaib ob laix mongl yis, | 每天两人薅稻田, |
Hnaib bib laix mongl yis, | 每天三人薅稻田, |
Deb max lal jus dius. | 一蔸稻秧薅不完。 |
Sux gil eb ghaxsngas, | 雨水要干就快干, |
Sux wal mangb ghaxsfafs, | 你俩想逃赶快跑, |
Max wal ob ghaxslos, | 不逃我俩来相连, |
Jangx bongl baib dius nes, | 不逃成妹终身伴, |
Dliangx bal hvib gidsves. | 阿哥失意苦不堪。 |
【dial】 | 【男】 |
Nil bul git lis lal, | 别人橘树枝展展, |
Nil dial git lis bel, | 阿哥橘树刺弯弯, |
Gil lis juf jex jil, | 橘刺弯弯十九枝, |
Tat was dluf wangx nangl, | 伸展直到帝王殿, |
Ibtvos ghof vangx bil, | 一次钩住岭和山, |
Not vos ghof liex nil, | 多次钩住妹来连, |
Ghof jes ait lix wul, | 钩出泉水来灌田, |
Ghof nes ait liex bongl, | 钩得阿妹来做伴, |
Ait bens diot liex dial, | 成了伴侣把家还, |
Diot dius xongt nongx longl, | 阿哥得妹身不单, |
Xongt ghaxshsat lex liul. | 阿哥连妹最心欢。 |
Sux gil eb ghaxsgil, | 雨水要干就快干, |
Sux wal mangb ghaxswal, | 你俩要逃赶快跑, |
Max wal ob ghaxssenl, | 不逃我俩来相连, |
Jangx bongl baib dius dial, | 不逃成哥终身伴, |
Liex dial hvib ghaxsliangl, | 阿哥得伴最心甜, |
Niux bal hvib ves bil. | 阿妹不逃苦难言。 |
【gif】 | 【女】 |
Nil bul vob nix diongx, | 陪伴别人香葱苗, |
Nil nil vob bix seix, | 陪伴阿妹金钱草, |
Vob dlek mongl heib lix, | 金钱草啊黏着土, |
Heib ghabkwul hlieb lix, | 金钱草啊缠着稻, |
Xet dliut yel ob laix, | 不要拔哟两阿哥, |
Sail dliut sail saib jongx, | 越拔根长草更高, |
Sail liangs liek dab nongx, | 全都扎根更难薅, |
Sail gos guf heib dax. | 根须长长叶繁茂。 |
Gil xidsvut eb lix, | 水田要干就快干, |
Wal xidsvut khab diangx, | 阿哥要逃赶快跑, |
Wal maxsvut jangb dax, | 不逃我俩把哥连, |
Ful gos hlat lob ngix, | 猎索套脚哥被绊, |
Bil gos diot daib niux, | 上了阿妹一回当, |
Jul dis vangt hsab niox, | 枉此青春在人间, |
Dail ves vangt hlieb max. | 年少无力苦难言。 |
【dial】 | 【男】 |
Deid bul nongf niox hsab, | 要配别人也白搭, |
Deid wil nios gux zab. | 要配阿哥去古萨。 |
Dlangd lul juf jex jangb, | 老鹰有十九斤大, |
Khad bil vuk dax dab, | 空中飞来到山下, |
Gud bul ok lix hlieb, | 抓了别人田间鸭, |
Gud bul ok nongx hsab, | 抓得鸭子就吃啦, |
Ib bil gos jex hsangb, | 一回抓来得九千, |
Not bil gos niangx xenb. | 多次抓妹不松爪。 |
Gos jes ait lix eb, | 得到泉水来灌田, |
Gos nes ait liex hvab, | 得到阿妹来做伴, |
Ait bens diot dliangx khab, | 成了伴侣把家还, |
Diot dius xongt gux zab, | 跟着阿哥去古萨, |
Diot dius xongt nongx hlangb, | 来配阿哥单身汉, |
Xongt ghaxshsat lex hvib. | 阿哥连妹最心欢。 |
【gif】 | 【女】 |
Nil mongl leit maix daib, | 伴着别处好姑娘, |
Nil bul mait ngix dlub, | 别处姑娘白泱泱, |
Dol bul xangt dliangx khab; | 别人放过阿哥郎; |
Nil lol leit gux zab, | 谈情来到古萨乡, |
Nil wil mait ngix dlaib, | 来伴我们黑姑娘, |
Nil nil liek dliangx khab. | 我们姐妹抓哥郎。 |
Diob gheik nail yox eb, | 螃蟹夹鱼在河塘, |
Baif liek nangl vangx gob, | 猫儿捉鼠在屋梁, |
Diob xangt nail yox eb, | 蟹放鱼儿进河塘, |
Baif xangt nangl vangx gob, | 猫放老鼠窜屋梁, |
Ob xangt bil dliangx khab, | 我俩松手放哥郎, |
Xangt bil diot maix daib, | 放了阿哥别人抢, |
But senl hsat lex hvib. | 别人连郎心舒畅。 |
Gil xidsvut lix eb, | 水田要干就快干, |
Wal xidsvut dliangx khab, | 阿哥想逃赶快跑, |
Wal maxsvut dax jangb, | 不逃我俩把哥连, |
Ful gos hlat ngix lob, | 猎索套脚哥被绊, |
Bil gos diot niangx xenb, | 上了阿妹一回当, |
Jul dis vangt niox hsab, | 枉此青春在人间, |
Dail ves vangt max hlieb. | 年少无力苦难言。 |
【dial】 | 【男】 |
Nil bul bul dliab dlial, | 与人相伴滑一边, |
Nil dial dial dib haol, | 与哥相伴打印记, |
Dib haol niux gib mangl, | 印记打在姑娘脸, |
Nes zuk jex hnaib dol, | 阿妹远逃去九天, |
Zuk jex hnaib gid dol, | 逃去九天路遥远, |
Zuk max hxib lod ngangl. | 逃跑不怕脚杆断。 |
Jangx diob liek nail niol, | 蟹夹鱼儿不松螯, |
Jangx leib liek jil vol, | 猴抓树枝抓得牢, |
Diob xangt bil nail niol, | 若蟹松螯放鱼跑, |
Leib xangt bil jil vol, | 若猴松手抓不牢, |
Ob xangt bil dail nil; | 我俩放手让妹逃; |
Xangt bil baib but senl, | 放了阿妹别人要, |
But senl nongfbvut bul, | 别人娶妹乐陶陶, |
Hat dail khab yangt yel, | 苦了阿哥还游荡, |
Yangt yel laib qut nal, | 游游荡荡在家乡, |
Vangl gux zab pit nangl, | 闲游古萨那村庄, |
Bal jox hvib wat mul. | 阿哥失意又彷徨。 |
【gif】 | 【女】 |
Nil bul jil vit ghaf, | 陪伴别人老黏膏, |
Dlius diot diongl diot gif, | 扔到山谷山冲去, |
Max gos dail jit wif, | 不会粘住叽宇鸟, |
Dail jib yel yangt dlinf; | 叽宇鸟儿都飞跑; |
Nil nil jil vit vof, | 陪伴阿妹好黏膏, |
Dlius diot diongl diot gif, | 扔到山谷山冲去, |
Seix gos dail jit wif, | 也会粘住叽宇鸟, |
Dail jib yel yangt dlinf. | 粘住鸟儿飞不掉。 |
Sux gil eb ghaxsngas, | 雨水要干就快干, |
Sux wal mangb ghaxsfafs, | 你俩想逃赶快跑, |
Max wal ob ghaxslos, | 不逃我俩来相连, |
Jangx bongl baib dius nes, | 不逃成妹终身伴, |
Dliangx bal hvib gidsneifs. | 阿哥失意又心烦。 |
【dial】 | 【男】 |
Nil bul nongf hsab niox, | 要配别人也白搭, |
Nil wil nios zab gux, | 要配阿哥去古萨, |
Ghab lail Dlib Bangx Wax, | 官儿来自西榜瓦 [6] , |
Det zend mos dlub dex, | 头上铜帽现白花, |
Yuk zend mos dub niox, | 官儿铜帽又取下, |
Nit mal yuk enb niox, | 取下鞍啊拴着马, |
Nit dial yuk mangb niox, | 阿妹配人哥作罢, |
But senl jef hvib lex. | 别人娶妹乐开花。 |
Gil xidsvut eb lix, | 水田要干就快干, |
Wal xidsvut daib niux, | 阿妹想逃赶快跑, |
Wal maxsvut jangb dax, | 不逃我俩把妹连, |
Ful gos hlat lob ngix, | 猎索套脚妹被绊, |
Bil gos diot khab dliangx, | 上当一回给阿哥, |
Jul dis vangt hsab niox, | 枉此青春在人间, |
Dail ves vangt hlieb max. | 有气无力苦不堪。 |
【gif】 | 【女】 |
Nil bul bax lief dlub, | 别人蝴蝶是白色, |
Nil nil bax lief dlaib, | 阿妹蝴蝶尽黑色, |
Bax lief mongl heib eb, | 黑蝶飞来粘了水, |
Heib leit wangl vob dob, | 深潭青苔被黏着, |
Wangl vob niot diub eb, | 青苔生长在深潭, |
Wangl vob niot seix heib, | 深潭青苔也被粘, |
Heib jul zat Wangx Pab, | 粘到弯琶 [7] 大崖岩, |
Vib Nangl Lit dangx eb, | 南利石头沉深潭, |
Vib Nangl Lit seix heib, | 南利石头也粘连, |
Heib jul bok vangx hvib, | 粘到高岭和尖山, |
Bok Bil Hlet gax hob, | 碧露 [8] 高山冲云天, |
Bok Bil Hlet seix heib. | 碧露高山也被粘。 |
Gil xidsvut lix eb, | 水田要干就快干, |
Wal xidsvut dliangx khab, | 阿哥想逃快快跑, |
Wal maxsvut dax jangb, | 不逃我俩把哥连, |
Ful gos hlat ngix lob, | 猎索套脚哥被绊, |
Bil gos diot niangx xenb, | 上当一回给阿妹, |
Jul dis vangt niox hsab, | 枉此青春在人间, |
Dail ves vangt max hlieb. | 年少无力苦不堪。 |
[1] 过去苗族男女多打裹腿御寒,防蚊虫、荆棘。
[2] 过去苗族男女多以条形花布带作为头饰。
[3] 苗族对蜜蜂生活习性观察得很细,一有动静,蜂窝上的蜜蜂就会抖动着身体、飞舞着,嗡嗡叫,小伙子们与姑娘们对歌是“捅了蜂窝”。
[4] 南密:苗语Nangl Mif译音,指今贵州省台江县南宫乡和剑河县太拥乡、南哨乡交界处翁密河一带,是苗族一处集中居住地,有条河叫Eb Mif(翁密河),从台江县流入剑河县南哨河。
[5] 苗族农村的小孩以石板为臼槽,以小木棒做碓杆和碓杵,做舂米的游戏,在游戏中学会以碓加工食物。
[6] 西榜瓦:苗语Dlib Bangx Wax译音,地名,又名“榜瓦”,在今贵州省剑河县久仰乡,古称“鸡摆尾”或“摆伟”、“德威”。从清朝雍正年间起,清廷在这里设置以军事为主的统治机构“鸡摆尾土千总”,由流官和土官共同执掌一方的统治权。
[7] 弯琶:苗语Wangx Pab译音,地名,在贵州清水江沿岸,具体何处待考。苗歌为了“押调”可将Wangx Pab换位为Pab Wangx,这种情形比较普遍。南利:苗语Nangl Lit译音,地名,从古至今苗语称为“南利”的地方较多。
[8] 碧露:苗语Bil Hlet译音,地名,从古至今贵州清水江一带苗语称为“碧露”的地方较多,剑河县南寨乡有碧露村。