成亲歌
Hxak Yangl Bongl
【gif】 | 【女】 |
Des dliangx niangb dol hmangt, | 伴哥坐到深夜啦, |
Bit gux hxib bul hot, | 露宿怕人说闲话, |
Buk diux hxib nal tat, | 开门又怕爹娘骂, |
Diangd zaid diangb jil kent, | 悄悄回家提竹篮 [1] , |
Bes ud jangb dial jit, | 收拾衣服做哥伴, |
Leit dliangx ghab bil qut, | 走向阿哥的家乡, |
Qut gux zab dangl not. | 古萨地方好村庄。 |
“Mongx tinb niangb deis xongt?” | “阿哥你家在何处?” |
“Dliangx tinb niangb nongdsmait, | “哥家就在这里哟, |
Niangx xenb nongf mongl jit.” | 阿妹自己走进屋。” |
Niux geb lieb mongl jit, | 阿妹轻轻迈脚板, |
Geb lieb mongl dangl sot, | 轻轻走到厨房边, |
Ghab tinb dangl nangl bit. | 睡在东边那房间。 |
Bit niox ib ghol hmangt, | 阿妹睡到夜三更, |
Jul dail ib ghol hmangt, | 还剩半夜天才亮, |
Dail gheib bol dlol ghat, | 公鸡扑通振翅鸣, |
Dail gheib gol dail mait, | 公鸡早早呼唤妹, |
Dail xenb fal lol hvit, | 阿妹早起难入睡, |
Dliangx lob denf jel det, | 抬起脚板又提腿, |
Dlox hsab neif vangl hfut. | 通天响亮来舂碓 [2] 。 |
“Dail dliangb haik dail dlit, | “舂碓是人还是鬼, |
Lol hsab wil gangs dit, | 是谁动了我碗钵, |
Gangs hlieb sul gangs yut, | 大钵小钵声响脆, |
Wil niangb wil nongf dot?” | 还是儿媳来舂碓?” |
“Hot mongx naib fal hvit.” | “阿哥快叫爹娘起。” |
Laix naib duk dul ngit, | 爹妈点火来照看, |
Ngit niux laib mangl hxat, | 看见阿妹愁苦脸, |
Dot maix hlinb jil diot, | 阿妹脖颈无项链, |
Dot maix qub liul peit, | 也无花帕来装扮, |
Peit niux laib mangl hxat. | 无啥配饰妹寒酸。 |
“Ghangd mongx daib lol hvit, | “快快叫你儿来吧, |
Mongx daib nongf hangd hot, | 你儿说了妹才嫁, |
Hangd dlab jef hangd jit, | 他骗阿妹妹才来, |
Jit mongx hsab liol hlat! | 不是白来呀阿妈! |
Dliok nix zab liangl diut, | 你称五两银来赔, |
Dliok nix baib wil mait, | 称了白银赔阿妹, |
Zab sangx wil diangd dut, | 外加五钱妹回家, |
Wil diangd mongl mais qut, | 我就回去跟妈妈, |
Des bangx niangb dod hfat, | 陪伴阿嫂去舂米, |
Dlangs nax dlub kad kot, | 舂米咔嚓又咔嚓, |
Naf deix hvib xid vut!” | 又有什么让人急!” |
【dial】 | 【男】 |
Des dliangx niangb dol mongl, | 陪伴阿哥夜已深, |
Des dliangx ghangb mongl yel, | 跟随阿哥去成亲, |
Ib diex liuf mais nal, | 一步避开爹娘眼, |
Ob diex liuf mais bul, | 两步不让别人见, |
Liuf mais lix ghangb vangl, | 走过阿妈寨脚田, |
Liuf bak lix hxangb jangl. | 走过阿爹田埂弯。 |
Nil gid laib hsangt liongl, | 阿妹肩扛花雨伞 [3] , |
Dial gid diangb hxongt ghongl, | 阿哥鸟枪扛上肩 [4] , |
Yel tad tob jit bil. | 悠然悠然爬上山。 |
Mongl leit ghab but vangl, | 来到阿哥寨子边, |
Dial bangd diab bet dongl, | 阿哥放枪砰砰响, |
Dangx dob khat yul yul: | 别人哟哟在呼喊: |
“Mongx daib nongt yangl bongl, | “你儿迎来媳妇啦, |
Gax niangb diot nangl lol.” | 媳妇到了寨东边。” |
“Baix wil qub hfud liul, | “哄我取来盖头帕 [5] , |
Niox wil ghab zaid niangl, | 正愁我的家底浅, |
Maix deix niangb xid lol!” | 哪有媳妇来我家!” |
“Deix seix nongt lol yel, | “真有媳妇来家啦, |
Dlab seix nongt lol yel. | 媳妇来了是不假。 |
Dlab mongx ait xildnal, | 我们咋会骗阿妈, |
Dlab mongx hsent ghaxsliol!” | 骗你你也不信吧!” |
Xongt dliangx hveb gol nal: | 阿哥放声来喊话: |
“Hot laix naib fal zangl, | “快快起床吧妈妈, |
Buk diux niangb lol yel!” | 开门儿媳来进家!” |
Hlat dax bab dul yel, | 火把阿妈拿手上, |
Ngit niux laib mangl lal, | 看见阿妹脸泛光, |
Zangt gongx hlinb ghongl dongl, | 项链手镯亮晃晃, |
Xongt mais seix atbnil, | 阿哥母亲爱姑娘, |
At nes gidxyangb nangl. | 爱如洪流心荡漾。 |
Bub dat fangx ob dlinl, | 翌日清早天发亮, |
Daik hsent liax lib mongl, | 捎带书信去报喜, |
Mait mais max atbdial: | 阿妹妈妈心不畅: |
“Daik gos mongx dliangb bil, | “难道你患癫痫病, |
Ait niangs wil daib mongl! | 悄悄偷了我姑娘! |
Mongx tak wil daib lol, | 你把姑娘退回来, |
Wil khat mongl zab nangl, | 我把姑娘嫁远方, |
Diut jes nongx laib lal, | 他乡饭菜吃得香, |
Nongx laib lal laib lal, | 他乡吃的纯米饭, |
Max baib nongx laib mangl, | 不让麦粒来掺拌, |
Max baib jux ib sul.” | 没有荞子来杂掺。” |
Xongt mais seix dliangb yal, | 阿哥妈妈也不凡, |
Xongt mais seix dab hel: | 阿哥妈妈把话喊: |
“Niangx xenb nongf hangd lol, | “阿妹自己真情愿, |
Dliangx khab yef hangd yangl, | 阿哥也才情愿连, |
Yangl hsab max dot yangl, | 不是随意跟哥伴, |
Lol hsab max dot lol.” | 不是随意把妹连。” |
Det jus bax ghod yel, | 栗树木排难漂流, |
Ghot jus yenx Gud Ngul, | 告到固俄算尽头, |
Jus Diub Senb diangd lol, | 直到省城再回首, |
Dlius ghangx yefbxangt dul, | 扁担折了把柴丢, |
Das jangx yefbxangt bil, | 阿哥死了不放手, |
Ghab dliux niangb det cal, | 阿哥灵魂栖茶树, |
Ghab dliux deb nongt senl, | 灵魂也要跟妹走, |
Deb nongt ghenb ait bongl! | 连了阿妹才罢休! |
【gif】 | 【女】 |
Dol mongl hmangt yas yens, | 深更半夜静悄悄, |
Yangl yangl hvit dius nios, | 快快带妹走哟哥, |
Bib mongl gid deis nios? | 道路我们走哪条? |
Bib mongl gid dlongs sof, | 我们要走棕林坳, |
Ghab jil gheid yongs guf, | 坳上松林弯着梢, |
Ib jil dlod mes nios, | 松枝垂下把哥罩, |
Ib jil dlod mes nes. | 松枝垂下把妹罩。 |
Jenb Liongx Bod nios vof, | 金勇波 [6] 啊真勇敢, |
Nenx niangb ded deis bongf? | 他在何处来瞧见? |
Nenx niangb khongd dlongs bongf, | 他在坳上已看见, |
Dliangx lob hsangd dius gif, | 伸起一脚把妹拦, |
Dliangx lob hsangd dius niosf, | 伸起一脚把哥挡, |
Max baib ad bens lof, | 不让阿妹与哥连, |
Max baib bul bens lof. | 不让哥妹来相伴。 |
Bib diex bib mongl yel, | 我们不睬走向前, |
Bib diex Fangb Xenl mongl, | 我们迈步方邢 [7] 去, |
Fangb Hxib nongx gad nef, | 要去方西 [8] 吃糯饭, |
Jil nongx ib jil neif, | 边吃边捏糯饭团, |
Jangx eb bil yas yenf. | 手心泽渍浸饭汁。 |
Ghax dot niel dus zaf, | 鼓与槌子来相伴, |
Ghax dot jil dos laf, | 那样才有情意谈, |
Ghax dot dial des gif, | 才有阿哥与妹连, |
Jangb dliangx xol wangs diaf, | 到了哥家妹心甜, |
Zab gux dangl dos lof. | 落脚萨古寨西边。 |
【dial】 | 【男】 |
Nes niuf jangx hvib mongl, | 阿妹诚心嫁阿哥, |
Nios niuf jangx hvib yangl, | 阿哥诚心娶阿妹, |
Ib diex liuf mais nal, | 一步绕过娘跟前, |
Ob diex liuf mais vangl, | 两步走过寨子边, |
Liuf mais lix ghangb vangl, | 走过妈妈寨脚田, |
Liuf bak lix hxangb jangl. | 走过爸爸田埂弯。 |
Dial gid diangb hxongt ghongl, | 阿哥肩上扛枪杆, |
Nil gid laib hsangt liongl, | 阿妹肩上扛花伞, |
Yel tad tob jit bil, | 悠然悠然爬上山, |
Mongl leit ghab but vangl, | 走到阿哥寨子边, |
Dliangx khab lif hlat dul, | 阿哥点火来放枪, |
Lif jab nox bet dongl, | 火药枪杆砰砰响, |
Maix daib hot Diel lol, | 别人以为闹兵荒, |
Maix daib zuk ghail ghail. | 别人纷纷在逃亡。 |
Dial naib jet dial jul, | 阿哥爹妈心明亮: |
“Wil daib dot bongl lol!” | “我儿娶来了新娘!” |
Mais dliof jox dob del, | 阿妈铺起青布匹, |
Bak dliof dax ghob yenl, | 阿爹摆开大桌椅, |
Denf dens max hxib bal, | 脚踏不怕布匹毁, |
Lof gos max hxib jul, | 娶媳不怕钱花费, |
Hot nes nangx dob lol, | 叫妹踏着布匹来, |
Jef sos gix jangb niel, | 芦笙木鼓来相随, |
Jef sos yenx jangb bal, | 锡坠渔网来相配, |
Jef sos niux jangb dial, | 阿妹配哥成一对, |
Daik nios gux zab mongl, | 紧随哥去古萨乡, |
Lof bens lex laib liul, | 结成伴侣喜洋洋, |
But jes max hlib yel. | 别处人家不念想。 |
【gif】 | 【女】 |
Nios niuf jangx hvib yangl, | 阿哥诚心娶阿妹, |
Nes niuf jangx hvib mongl, | 阿妹诚心嫁阿哥, |
Lol bib nangl xongs yaf jox dob del, | 七八件衣身上穿, |
Mongl xongs yaf jex hnaib dol, | 七八九天路遥远, |
Xangt hsent diub xangx diel, | 赶集捎信真无奈, |
Dent mait deb max lol, | 叫妹回家她不睬, |
Dent xongt deb max lol. | 请哥回来他不来。 |
Vut nangs bax hseb lal, | 好运遇上大木排, |
Bax hseb diot jes lol, | 木排顺河漂下来, |
Diex lob diot niangs mongl, | 阿哥阿妹排上踩, |
Denf dangx bax sas sangl, | 木排吃水沉甸甸, |
Liuf gongx nox was wul, | 排桨划水一甩甩, |
Leit ghangb yenx Gud Ngul. | 来到下边固俄寨。 |
Nios dangt ghob linx dod dul, | 哥打镰刀来拾柴, |
Nes bangt hmub nongx gad ghol, | 妹绣花布吃饭菜, |
Xit zab xongx zaid ngil, | 建造房屋盖青瓦, |
Dangf zab xongx zaid Diel, | 就像汉人房屋大, |
Dot hlib laix bad yel, | 不用再去想阿爸, |
Dot hlib laix mais yel. | 不用再去想阿妈。 |
Yef sos gix jangb niel, | 芦笙木鼓来相伴 [9] , |
Yef sos yenx jangb bal, | 锡坠渔网来相连, |
Daik nes gux zab mongl, | 引领阿妹去古萨, |
Lof bens lex laib liul, | 两人成对最心欢, |
But jes max hlib yel. | 别处人家不再念。 |
【dial】 | 【男】 |
Dol mongl hmangt wax wib, | 夜静悄悄人睡尽, |
Lol mongl hvit niangx xenb, | 快快跟哥走哟妹, |
Xangf nongd nal dangx dob, | 这时阿妈睡得沉, |
Xangf nongd bak dangx dob, | 这时阿爸睡得深, |
Xangf nongd nal max bub, | 这时妈妈不知道, |
Xangf nongd bak max bub. | 这时爸爸不知晓。 |
Bib mongl gid vangx hvib, | 我们要走高山路, |
Haik mongl gid longx eb? | 还是往下顺河漂? |
Bib mongl gid vangx hvib, | 我们要走高山路, |
Vuk vangl wangs dax dab, | 朝着山弯往下绕, |
Bongf bongl gas nox diub. | 看见绿鸭河上漂。 |
Ob bus diangb niangx hlieb, | 我俩钻进大木船, |
Diangb nongdsqab niangx xenb, | 这只大船承载妹, |
Diangb nongdsqab dliangx khab, | 这只大船承载哥, |
Niangx hlod nangl yax yeb, | 悠悠顺流下河滩, |
Leit Gud Ngul sangx dab. | 来到固俄城下面。 |
Gud Ngul ghab zangx eb, | 坐在固俄河岸边, |
Zaid Diel hek diongx yenb, | 住进汉房抽杆烟, |
Nios hek yenb xix yenb, | 阿哥抽烟已燃尽, |
Nes xak dliub bax sangb. | 阿妹梳头鬓发顺。 |
Eb bas yangb bas yenk longx gongb, | 溪水淙淙顺沟淌, |
Bib bas yangb bas yenk diex lob, | 我们悠悠把路上, |
Mongl nangl des wangx niangb, | 朝着东方跟帝王, |
Sul Diel kak lix hfangb, | 跟着汉人去开荒, |
Ib ngol ait wangx vob, | 住地一边做菜园, |
Ib ngol ait daix niangb. | 住地一边建瓦房。 |
Nil dlas leit waix hob, | 阿妹富裕通了天, |
Dial dlas leit waix hob, | 阿哥富有通了天, |
Yef sos niel gix jangb, | 木鼓芦笙才相伴, |
Yef sos bal yenx heib, | 锡坠渔网才粘连, |
Yef sos nil dliangx jangb, | 才有哥妹来相伴, |
Daik nios mongl gux zab, | 哥妹双双古萨还, |
Lof bens liangl jox hvib, | 两人成对才心甘, |
But jes sail max hlib. | 别处人家不再恋。 |
【gif】 | 【女】 |
Dol mongl hmangt wax wib, | 夜深人静无人见, |
Yangl mongl hvit dliangx khab, | 快快带妹走哟哥, |
Bib mongl gid vangx hvib, | 我们是要爬高山, |
Haik mongl gid longx eb? | 还是往下顺河滩? |
Bib mongl gid longx eb, | 我们往下顺河滩, |
Eb niel mes dax lob. | 浑水来把脚印淹。 |
Mais dad niel dax dib, | 妈妈敲鼓来追赶, |
Bak dad dlad dax heb, | 爸爸牵狗到处拦, |
Niel des niel dangx eb, | 木鼓响声被水淹, |
Diad des dlad niox hmib. | 猎狗气味全消散。 |
Nongt jit vangx dab jed, | 要爬黏土野山林, |
Ibthxot niox lob hmid, | 担心留下了脚印, |
Bib jit vangx hseb gheid, | 我们爬上松木岭, |
Vangx hseb gheid denf niuf, | 松岭树叶踏实紧, |
Bex lob hmid liuf liuf, | 脚印树叶遮掩尽, |
Max baib nal des dluf, | 不让阿妈来靠近, |
Max baib bad des dluf. | 不让阿爸来找寻。 |
Hnaib dangl nal des dluf, | 待到妈妈来找到, |
Hnaib dangl bad des dluf, | 待到爸爸来找着, |
Hnaib dax khongd dlongs bongf, | 山坳升起太阳照, |
Xob jangx zaid wangs yaf, | 哥妹已建大房屋, |
Qangb lox fangd yas yenf. | 楼房宽宽柱脚吊。 |
Naib dax naib hxid xenf, | 爹娘来了瞧得起, |
Naib dax hxangb hfud ngaf, | 妈妈来抚婴儿头, |
Hxangb vangx hniangb dliad dlinf. | 抚摩额头乐悠悠。 |
Eb max hongb diangd dif, | 清水不会翻桶沿, |
Naib max hongb diangd gif, | 爹妈不会退姑娘, |
Niangb jox fangb nongd yif, | 妹住此方也心欢, |
Fangb lox hob gid neif. | 这里欢乐胜他乡。 |
【dial】 | 【男】 |
Dol mongl hmangt wax wib, | 夜深蒙蒙人睡尽, |
Lol mongl hvit niangx xenb, | 快快跟哥走哟妹, |
Xangf nongd nal dangx dob, | 这时妈妈睡得沉, |
Xangf nongd bak dangx dob, | 这时爸爸睡得深, |
Xangf nongd nal max bub. | 这时爹娘还不问。 |
Fal sod dat gux ob, | 太阳出来到天明, |
Nal ghangd leit jex hveb, | 阿妈叫唤妹九声, |
Xongs hseid mait max dab. | 七声过后没人应。 |
Nal nias det ghax khob, | 妈拄拐杖到处找, |
Ghangb jel sens bangx niangb: | 去到碓房问阿嫂: |
“Deik mongl deis bangx niangb?” | “姑姑她往何处跑?” |
“Deik mongl wil max bub, | “姑姑行踪不知道, |
Wil bub gid ghenx eb, | 我只知道把水挑, |
Jel hsaid bet yenx hnaib, | 天天舂碓通天响, |
Ghend max dot mongx daib.” | 你的姑娘管不了。” |
Ghangb vangl sens xex yib: | 阿妈寨脚问孩子: |
“Deik mongl deis xex yib?” | “姑姑去了何处呢?” |
“Deik mongl wil max bub, | “姑姑去处我不知, |
Wil bub gid ghox dab, | 我只知道玩游戏, |
Dod hsaid ghab bix vib, | 我在石板玩舂米, |
Ghend max dot mongx daib.” | 不管你那姑娘事。” |
Hfud vangl sens xex hlieb: | 寨上问了女青年: |
“Deik mongl deis xex hlieb?” | “姑姑去了何处啊?” |
“Deik mongl wil max bub.” | “姑姑何去我不管。” |
“Mangb ait jus deix hmub, | “绣布你们共一片, |
Mangb hxet jus jox qangb, | 住房你们同一间, |
Mongx ait deis max bub?” | 为啥你却又不管?” |
“Deik mongl wil seix bub, | “她去我知道一点, |
Hnaib nongl jangb denx hnaib, | 就在昨天和前天, |
Lol ib bongl niongx qob, | 来了一对好歌伴, |
Lol ghab tit wangx dab, | 就在门闾菜园边, |
Gol ib det nex cob, | 吹起木叶歌声甜, |
Deik hnangd dos jox hvib, | 姑姑听了最心欢, |
Deik hxud des nenx ghangb.” | 起身跟着不回转。” |
Nal nias det ghax khob, | 妈拄拐杖找一番, |
Khad gad ghabtnex bob, | 她用叶子包饭团, |
Jangd ud diot jox diub, | 卷着衣服在身间, |
Gad hxed diot diongx hmongb, | 热饭吃饱上路来, |
Nal des leit maix fangb, | 妈妈寻到别人寨, |
Nil maxshxet maix fangb, | 姑娘不住别人寨, |
Dial maxshxet maix fangb. | 哥郎不住别人寨。 |
Nal des leit gux zab, | 妈妈找到古萨寨, |
Jas nil ghangt ghangx eb, | 遇到姑娘担挑水, |
Jas dial ghangt ghangx ghaib, | 遇到哥郎担草柴, |
Nal des leit liex jib. | 妈妈跟到家里来。 |
Daib nenl nongt nongx diangb, | 舅爷要享甥女钱, |
Dod mongs nongt nongx diangb, | 舅母要享甥女钱, |
Ghangd ghabsbat nix vib, | 礼银叫价一百两, |
Gid deis dot dax xab? | 咋得银两让他享? [10] |
Dial zaid not naix jub, | 阿哥家族人势旺, |
Not bed ut dax bangb, | 家族弟兄来帮忙, |
Dail lul bangb sangx zab, | 老人来帮付九分, |
Dail diangl bangb jex hfenb, | 青年来帮付九钱, |
Ghuk dot liangl nix vib. | 银子累积够斤两。 |
Nenl dad dliok dax yub, | 舅爷拿秤称重量, |
Fal ghangd dliok ngax ngeb, | 秤杆高高翘得昂, |
Dliok lol dot jex jangb, | 银子称来重九斤, |
Ghuk lol dot jex wangb. | 累积九箕礼钱银。 |
Nenl nongx zab diut liangl, | 舅爷若要五六两, |
Dax ghax qeb diot mongl, | 舅来我们让他享, |
Nenl nongx ib bat liangl, | 要是他要一百两, |
Dax ghax vib hxongt jel, | 来了我们就握枪, |
Nenx seix hxib gik yel, | 他来索礼也害怕, |
Nenx hxib nenx tak mongl, | 他怕他会转回家, |
Yef sos gix jangb niel, | 木鼓芦笙好相伴, |
Yef sos yenx jangb bal, | 锡坠渔网好相连, |
Daik nios gux zab mongl, | 妹随阿哥住古萨, |
Lof bens lex laib liul, | 两人成对最心欢, |
But jes max hlib yel. | 别处人家不再恋。 |
[1] 竹篮是过去苗族女性必备的器物,用来盛衣服、绣片、针线等,姑娘出嫁时多要提着一只篮子。
[2] 在过去的苗族社会中,舂碓加工粮食多由女性承担,她们常常是半夜鸡叫就起床,舂到天亮甚至上午,辛劳之极啊。
[3] 按苗族婚姻礼俗,姑娘出嫁要带花伞,既可遮阳遮雨又认为可辟雷鸣闪电之邪。
[4] 过去苗族男子多佩带火枪,用于狩猎、防身、驱邪、鸣枪报信等。
[5] 苗族婚俗,新郎的母亲或未出嫁的妹妹要用花帕盖新娘头部,新娘才能跨进新郎家的门槛。
[6] 金勇波:苗语Jenb Liongx Bod译音,人名,相传是古代苗族的一位好汉,他脚有残疾,故还有歌曰“Jenb Liongx Bod nios dlent,jil liax ib jil qat”(金勇波啊是好汉,双脚一跛又一跛)。
[7] 方邢:苗语Fangb Xenl译音,地名,在今贵州省剑河县观么乡。
[8] 方西:苗语Fangb Hxib译音,地名,指今贵州省榕江县古州镇,那是个鱼米之乡,糯米饭、糯米粑等仍是如今当地苗族、侗族人民喜爱的食品。
[9] 芦笙和木鼓是苗族的主要乐器,在重大庆典活动中,往往同时使用,敲打木鼓、铜鼓,吹奏芦笙,歌舞升平,热闹非凡,令人流连忘返,故有此歌句。现实中,汉族说“秤不离砣,公不离婆”,苗族则说“笙不离鼓,夫不离妻”。
[10] 苗族社会长期流行“还娘头”、“姑舅表婚”习俗——舅家有优先迎娶姑妈之女为儿媳的权利,在姑妈之女不嫁舅家而嫁别家的情形下,舅家有权向姑家(或甥女夫家)索要一笔礼钱,称“甥女钱”(diangb或nix diangb)。