邀请歌
Hxak Dliat [1]
【dial】 | 【男】 |
Baix hveb lol hvit nes, | 阿妹快快开口唱, |
Baix hveb lol dliot nios. | 开口唱歌伴哥郎。 |
Jangx eb seil dliot diafs, | 待到清水伴悬崖, |
Lol dliot laib diongl diafs, | 水淌悬崖会飘洒, |
Sail mongl ghab diongl diafs, | 全都泻到悬崖下, |
Dus bangx vob gil gefs, | 好比白花到处发, |
Dus dax dlub bil dlinfs, | 山坡野岭白花开, |
Dlub vangx dlub bil dlinfs. | 漫山遍野白花花 [2] 。 |
Niangx id xenb lol los, | 那时阿妹来相会, |
Niangx id khab lol los, | 那时阿哥来相陪, |
Niux max hongb nil nios, | 阿妹不会陪阿哥, |
Liangx max ob yel nes! | 无缘相伴心难遂! |
Yaf jex zab jangd xongs, | 八九五啊七相邻 [3] |
Gif nenx vongb nend sos, | 阿妹想到哥情分, |
Nongf dax bib jangd los, | 想到就与哥谈心, |
Laf laix laib zaid mais, | 屋里谈情好温馨, |
Max nenx nongf sail dlius, | 心不想哥情缘尽, |
Nongf gox hsab yel nes! | 白白失去这光阴! |
【dial】 | 【男】 |
Sux jit eb jas wangl, | 打水趁着水长流, |
Sux hmat hveb jas jil. | 谈心趁着情悠悠。 |
Niox not hnaib nes lul, | 待到阿妹成老妞, |
Niox not hnaib nios lul, | 待到阿哥成老朽, |
Jangx det jib fis jil, | 就像杉树断枝丫, |
Jangx jibtdaib fis nal, | 成为父母拖娃娃, |
Liangx dot ob xidsyel! | 谈心谈情无味啦! |
Diut xongs zab jex nangl, | 六七五啊九相连, |
Hot nes nongfbnenx dol, | 哥劝阿妹想得宽, |
Hxut gas nongfbdax nil, | 心宽想到来相伴, |
Dot gas nongfbniox mul, | 没有心思哥不怨, |
Zaid nes zab gux vangl! | 任随阿妹欢不欢! |
【dial】 | 【男】 |
Sux pab dul jas dot, | 劈柴趁着刀斧好, |
Sux niangb niongl jas vangt. | 相伴趁着年纪小。 |
Maix hnaib lul dius mait, | 总有一天妹衰老, |
Maix hnaib lul dius xongt, | 总有一天哥衰老, |
Jangx jib lul las hvangt, | 像棵老杉在土边, |
Max bub lul xus not, | 不知衰老去多少, |
Lul jangx gangb dud zat! | 像水蜈蚣皮皱焦! |
Gangb liax niangb vud gongkt, | 春蝉栖息野山中, |
Gangb liax nongfbdiangd leit; | 老蝉还能变幼虫; |
Bib mangx niangb zaid hlat, | 你我住在妈妈家, |
Bib max hongb diangd leit, | 不能返老变幼童, |
Max diangd ngix zend lit. | 面色不会泛润红。 |
Ngix zend wab diongl det, | 红色樱桃在山冲, |
Ngix zend wab mongl dliat, | 樱桃肤色全褪尽, |
Ngix zend khab lol hxet, | 青肤色上面容, |
Liangx dot ob yel mait! | 岁月催人意难从! |
Jex zab yafknangl diut, | 九五八啊六相连, |
Nenx tongb gik dail mait, | 阿妹心要想得宽, |
Nenx tongb nongfklol hxet, | 心想通了来相伴, |
Max tongb nongfkmongl dliat, | 没有想通要分散, |
Gox hsab zeik yel mait! | 白白失去你我欢! |
【dial】 | 【男】 |
Sux lod jas nex niul, | 上山割草趁草鲜, |
Sux hxet jas ngix diangl; | 有意相伴趁容颜; |
Lod jas ghab nex niul, | 打草趁着草鲜嫩, |
Hxet jas wab ngix diangl. | 相伴就要趁年轻。 |
Not vos xenb jangx lul, | 日后阿妹成老妞, |
Not vos khab jangx lul, | 日后阿哥变老头, |
Xenb gid dlif dax nil, | 阿妹蹒跚来相会, |
Khab gid dlif dax nil, | 阿哥蹒跚来相陪, |
Gid dlif dax bib nil, | 蹒跚来了咱相随, |
Liek dius nax heb gil, | 好比稻谷遭大旱, |
Khot dius liax lib mongl, | 稻谷枯焦穗子干, |
Xongt dius max hongb fal. | 稻子扶来难立秆。 |
Diut xongs zab jex nangl, | 六七五啊九相连, |
Hot nes nongfbnenx dol, | 哥劝阿妹想得宽, |
Hxut gas nongfbdax nil, | 心里明白来相伴, |
Dot gas nongfbniox mul, | 心里不明咱就散, |
Zaid nes zab gux vangl! | 任随古萨妹喜欢! |
【dial】 | 【男】 |
Max nil diot niangx xenb, | 相伴不全为姑娘, |
Max nil diot dliangx khab, | 相连不全为哥郎, |
Bib nil diot nex diongb, | 我们相伴妈妈房, |
Ob dangl vangt dax niangb, | 两边青年会一堂, |
Dail lul hxet liex jib, | 老人坐在火塘旁 [4] , |
Dail lul vut naix zongb, | 老人听歌耳顺畅, |
Dail diangl liek mangx bib, | 年轻人啊像我们, |
Dail diangl nongt nongx hveb. | 年轻人要把歌唱。 |
Dail diangl dot nongx hveb, | 年轻人哟不歌唱, |
Dot bil lot lox hob, | 心不动情话不讲, |
Bul diek das naix jub, | 别人笑话不像样, |
Bal ghabkmais niox hsab, | 白白丢了人情面, |
Bal ghabkmais max xob! | 丢了面子好难堪! |
【dial】 | 【男】 |
Sux nil ob hniut nongds, | 趁着年轻来相伴, |
Max nil bub hniut dlius. | 不伴明年要疏远。 |
Taib mongl bub hniut sos, | 时光一过又一年, |
Hnaib dangl xenb hsent jas, | 那时阿妹想来连, |
Hlieb dail eb hlat xongs, | 七月雨水来冲散, |
Eb yel ghab khongt nis, | 寨中巷道水冲翻, |
Bib yel laib qut mais, | 我们游玩娘寨边, |
Yel hnaib hniut sas sais, | 美好时光已黯然, |
Dail hnaib hniut xidslos, | 剩啥光阴来相伴, |
Jul hnaib hniut ghaxsdlius! | 光阴逝去情意散! |
Jex zab yafknangl xongs, | 九五八啊七相连, |
Nenx tongb gik dail nes, | 阿妹想通自心欢, |
Nenx tongb nongfklol los, | 阿妹心欢来相伴, |
Max tongb nongfksail dlius, | 心情不畅咱分散, |
Gox hsab zeik yel nes! | 白白失去这情缘! |
【dial】 | 【男】 |
Max taib max lal bis, | 木板不刨不光滑, |
Max niangb max jul sangs; | 情意不表不甘心; |
Taib nenk ghaif lal bis, | 木板要刨才光滑, |
Niangb nenk ghaif jul sangs. | 情意表明才甘心。 |
Dangl laix zab diut juf lol sos, | 待到你我五六十, |
Eb ghabtgif lal bis, | 沟渠涨水冲田地, |
Fab ghabtguf vil bas, | 季末黄瓜扯枯藤, |
Daib ghabtguf vil mais, | 幺儿纠缠老母亲, |
Niangb dot xenf yel nes! | 那时相伴没心情! |
Jex zab yafknangl xongs, | 九五八啊七相连, |
Nenx tongb gik dail nes, | 阿妹想通自心欢, |
Nenx tongb nongfklol los, | 阿妹心欢来相伴, |
Max tongb nongfksail dlius, | 心情不畅咱分散, |
Gox hsab zeik yel nes! | 白白失去这情缘! |
【dial】 | 【男】 |
Mail jas mos hxub lix, | 要买棕笠趁集场, |
Nil jas sangs hob lox; | 哥妹相伴趁时光; |
Dangl neis mos hxub lix, | 待到斗笠已破烂, |
Dangl dos nes hvib jox, | 待到阿妹心舒坦, |
Lul ghaxsdlius hsab niox. | 人老体衰就无缘。 |
Lul nas diot ghangb lix, | 笋子枯老田坎旁, |
Lul nes diot zab gux, | 阿妹衰老萨古乡, |
Diangd seixsleit hveb vangx, | 人老歌儿还能唱, |
Diangd maxsleit wab ngix. | 容颜不会泛红光。 |
Diut xongs nangl zab jex, | 六七相伴连五九, |
Hot nes yel tongb nenx, | 劝妹想得心明透, |
Hxut gas lol niangb dax, | 心里明亮坐一宿, |
Dot gas mongl nongfbniox, | 心里暗淡哥发愁, |
Zaid dius mul zab gux! | 任随萨古阿妹喽! |
【dial】 | 【男】 |
Sux mail jas mos gas, | 要买斗笠趁集场, |
Sux nil jas sangs nongds; | 要表心情趁时光; |
Max mail fat mos gas, | 不买斗笠枉此行, |
Max nil fat sangs nongds. | 不来相伴枉此生。 |
Ghab vud lul fat nes, | 森林鸟儿全飞走, |
Diongb gid diel fat sos; | 路上行人都没有; |
Ghangb xangx fat liod dles, | 圩场下边无黄牛, |
Diongb xangx fat ud dens, | 圩场中间无缎绸, |
Fat dob linx ghabdbes; | 布匹都不见一搂; |
Eb jab fat nail dos, | 药效过了鱼不死, |
Fat bis fat vob sais, | 过时田地菜难栽, |
Fat las fat vob gis, | 过时园子无苋菜, |
Fat sangs fat bub nes. | 时光一过不再来。 |
Jex zab yafknangl xongs, | 九五八啊七相连, |
Nenx tongb gik dail nes, | 阿妹想通自心欢, |
Nenx tongb nongfklol los, | 阿妹心欢来相伴, |
Max tongb nongfksail dlius, | 心情不畅咱分散, |
Gox hsab zeik yel nes! | 白白失去这情缘! |
【dial】 | 【男】 |
Sux eb waf hfud xos, | 会游泳啊游滩头, |
Sux hveb laf zaid mais. | 要唱歌啊进妈楼。 |
Zaid naib zaid langs dangs, | 妈妈屋里多自在, |
Tongb diux tongb zaid los. | 敞开门来表心怀。 |
Mongl niox laib zaid sangs, | 没有青年在家里, |
Zaid liex heib gud jis, | 好比竹篓装东西, |
Heib gud nial gik nes, | 妹编竹篓要疏稀, |
Heib vux hlot gik nios. | 哥编竹笼要细密。 |
Hnaib dangl ghangb gud neis, | 待到篓底已破烂, |
Hnaib dangl guf gud dus, | 待到篓口已缺残, |
Dlax vux hseb lol los, | 竹笼烂了再相伴, |
Liangx max ob yel nes! | 有啥心思把话谈! |
Jex zab yafknangl xongs, | 九五八啊七相连, |
Nenx tongb gik dail nes, | 阿妹想通自心欢, |
Nenx tongb nongfklol los, | 阿妹心欢来相伴, |
Max tongb nongfkmongl dlius, | 心情不畅咱分散, |
Gox hsab zeik yel nes! | 白白失去这情缘! |
【dial】 | 【男】 |
Sux hxet laib zaid nal, | 谈心进妈屋里谈, |
Vangx xuktpangb ud nangl, | 好比缝衣身上穿, |
Wangx xuktlaib dongd seil. | 冬天来了好御寒。 |
Niox not hnaib hfed mongl, | 要是时光翻过年, |
Jangx det jib hfed jil, | 就像杉树枝丫断, |
Jangx jibtdaib hfed nal. | 犹如小孩爹娘散。 |
Det fat yox eb lal, | 木排顺着河水淌, |
Las fat zangx vob gil, | 田土野菜已枯黄, |
Sangs fat dangx gangb yel. | 昆虫失去鸣声响。 |
Fat wangs wef sangx nangl, | 木排已过下游滩, |
Wangs wef zab sangx vongl, | 下游河流五道湾, |
Langs dliof deb max lol. | 木排拴纤拉不转。 |
Zab zab jex diut xongs nangl, | 五五九六七相连, |
Hangb hangb nenx hongt dius nil, | 姑娘好好想一遍, |
Hseib deix haik nios lol, | 真心还是哥哄骗, |
Haik dliangx dlab dius nil, | 是哥骗妹来相伴, |
Dliot niangx xenb gos liul, | 哄骗姑娘心意乱, |
Mait max ob nas dial? | 姑娘才是不喜欢? |
Mait max ob ghaxsyil! | 姑娘不愿咱就散! |
【dial】 | 【男】 |
Dail jax seb dail dius, | 还有辣椒有根蔸, |
Dail niangx xenb dail nes, | 还有女子有姑娘, |
Dail niux niangb dlangl mais, | 妈妈屋里有阿妹, |
Dial seix yefblol sos. | 阿哥才会来走访。 |
Jul jax seb jul dius, | 没有辣椒无根蔸, |
Jul niangx xenb jul nes, | 没有女子无姑娘, |
Jul niux niangb dlangl mais, | 妈妈屋里无阿妹, |
Maix daib dib dail gas, | 别人杀鸭等哥郎, |
Maf ninx tiab dangl nios, | 杀了水牛来招待 [5] , |
Nios max hongb lol sos. | 阿哥不会来走访。 |
Lol laib dangx nongdssos, | 要是来这里歌唱, |
Gol dongb naix dius mais, | 歌声惊扰了爹娘, |
Lul dongb naix gidsnongds. | 歌声刺耳心不畅。 |
Zab jex diut nangl xongs, | 五九六啊七相伴, |
Xenb nenx leit diel nends, | 姑娘想到这一番, |
Nenx tongb nongfklol los, | 心里想通就来玩, |
Max tongb nongfkmongl dlius, | 心情不畅抛一边, |
Gox hsab zeik yel nes! | 白白失去这情缘! |
【dial】 | 【男】 |
Kik longl ngas nax xenb, | 焙笼炕干稻谷粒 [6] , |
Ghabkbul lias naix jub, | 大家朋友老熟悉, |
Hmat lol ghaxsjangx laib, | 嘴里说的真情意, |
Dliot lol ghaxsjangx hveb, | 歌里唱的也甜蜜, |
Ot diel xidsniangx xenb? | 阿妹为何来怄气? |
Xet od nol waix laib, | 天空不要变阴沉, |
Xet ced lel diongx hmongb, | 心里不要存愤懑, |
Nongt hxud dlongl dax niangb. | 劝妹豁然放歌声。 |
Diut xongs nangl jex zab, | 六七九啊五相傍, |
Hot dius mul nenx tongb, | 劝妹心情通畅畅, |
Hxut gas nongf dax niangb, | 心情通了把歌唱, |
Dot gas nongf niox hsab, | 冤枉阿哥白到场, |
Zaid dius mul gux zab! | 任随古萨的姑娘! |
【dial】 | 【男】 |
Nangl zab zab jex nangl, | 五九还是那五九, |
Dail gheib dlub yex vangl, | 白公鸡啊满寨游, |
Dail xob hvab nenx mongl, | 有伴情人他已走, |
Dail niangb hsab diex lol, | 无伴阿哥才停留, |
Lol bib niangb laix niongl. | 我们欢乐坐一宿。 |
Maf laix diangb jas dul, | 砍柴要趁山上有, |
Laf diux hveb jas jil, | 谈情要趁好时候, |
Faf niox hsab ghaxsliol! | 错过难道好开头! |
【dial】 | 【男】 |
Sux pab det dlief dul, | 趁着树多好劈柴, |
Sux niangb dot xangf diangl; | 趁着年轻表心怀; |
Max pab fat dlief dul, | 柴火不劈时候过, |
Max niangb fat xangf diangl; | 哥妹相离岁蹉跎; |
Laix zab diut juf dangl, | 你我年过五六十, |
Dax niangb dot xenf yel. | 那时来谈没心思。 |
Zab zab jex diut xongs nangl, | 五五九六七相傍, |
Hangb hangb nenx hongt dius nil, | 姑娘们啊好好想, |
Hseib deix haik nios lol, | 真心还是哥哄诓, |
Haik dliangx dlab dius nil, | 还是哄骗了姑娘, |
Dliot niangx xenb gos liul, | 哄骗姑娘心意乱, |
Mait max ob nas dial? | 姑娘才是不喜欢? |
Mait max ob ghaxsyil! | 姑娘不愿咱就散! |
【dial】 | 【男】 |
Dail dius det vangx hvib, | 高山还有一棵树, |
If lol if dinx lob; | 鸟儿来了会停留; |
Dail dius mait gux zab, | 古萨还有一对妞, |
Nios lol nios dinx lob; | 阿哥来了会停留; |
Jul dius det vangx hvib, | 要是高山没有树, |
If lol if yux lob; | 鸟儿来到会飞走; |
Jul dius mait gux zab, | 要是古萨没有妞, |
Nios lol nios yux lob, | 阿哥不来这里游, |
Max lol gidsgux zab, | 不会来到古萨村, |
Max lol des maix daib. | 不会随人再停留。 |
Diut nangl xongs jex zab, | 六七啊九五相加, |
Hot dail mais gux zab, | 劝你古萨好妈妈 [7] , |
Hot dail mais nenx tongb, | 劝妈心里自明白, |
Xangt dail nes dax niangb, | 放你姑娘来说话, |
Hxet mongl nongfsfangx ob, | 相伴一宿到清晨, |
Diot dial les jox hvib. | 遂了阿哥这颗心。 |
Xet od nol waix laib, | 不让天空黑麻麻, |
Xet ced lel diongx hmongb, | 不要心里藏疙瘩, |
Nongt hxud dlongl dax niangb! | 唤起姑娘伴哥呀! |
Haik od nol waix laib, | 要是天空黑麻麻, |
Haik ced lel diongx hmongb, | 要是心里藏疙瘩, |
Bul diek das naix jub, | 别人知道遭笑话, |
Bal ghabkmais niox hsab, | 没有面子就白搭, |
Bal ghabkmais max xob! | 白白丢去面子啦! |
【dial】 | 【男】 |
Yel hed nendsniangx xenb, | 哟呵哟呵啊仰新 [8] , |
Wangl nes yut gux zab, | 古萨阿妹情意深, |
Nil hangd sos dliangx khab, | 阿妹念想到阿哥, |
Nil hangd nongfsdax niangb, | 阿妹情愿就来临, |
Hxet mongl nongfsfangx ob, | 相伴一宿到清晨, |
Diot dial les jox hvib, | 遂了阿哥这颗心, |
Dot jul ves nenx hsenb! | 念想姑娘不费劲! |
[1] Hxak Dliat:意为“讨要之歌”,实际是小伙子唱这套歌邀请姑娘与之对歌,故翻译为“邀请歌”。在苗寨对歌,男方只唱一两首“邀请歌”,姑娘是不会对歌的,要唱十首八首甚至十几到几十首,有时唱到半夜姑娘也不对歌,以显示姑娘的尊贵。男方只好一直唱下去,以表决心和耐心。
[2] 这段歌表示时过境迁、事易时移、人心改变,无心谈情。实际是男青年们故意用这样的比方激起姑娘动心。
[3] 苗歌中经常用数词加虚词的方式构成一句,这个句子没有实在意义,但对有实在意义的下一句具有“起调押调”作用。苗歌讲究“押”的是“声调”,汉语歌“押”的是“韵脚”,翻译中既顾及苗歌格律又顾及汉歌格律,还要注意翻译准确性,实在很难找到两种语言意义、韵脚、声调三者相同或相近的词儿。对数词加虚词的歌句,本书采用意译的方式,并尽可能使汉译押韵。试比较下面的例句: 数词+数词+数词+虚词+数词/押调f-x-b-d-s: Yaf八 jex九 zab五 jangd又 xongs七,Gif妹 nenx想 vongb层 nend这 sos到. 数词+数词+虚词+数词+数词/押调t-s-l-b-x: Diut六 xongs七 nangl又 zab五 jex九,Hot劝 nes妹 yel呦 tongb通 nenx想. 数词+数词+数词+数词+数词+虚词/押调b-b-x-t-s-l: Zab五 zab五 jex九 diut六 xongs七 nangl又,Hangb慢 hangb慢 nenx想 hongt吧 dius蔸 nil妹.
[4] 苗族家家户户在屋内设有火塘,用于做饭、取暖,老人经常在火塘边做事、取暖、休息。男女青年对歌时,老人常常坐在火塘边听歌,听听男方唱得好还是女方唱得好,哪个姑娘、哪个小伙子唱得好,还时不时提示几句。故有此歌句。
[5] 杀水牛招待是苗族的最高待客礼遇,很少见到。这里表明,男青年与姑娘对歌比别人杀水牛招待更隆重,表达了男青年的诚心诚意。
[6] 苗族常以焙笼炕稻谷,将稻谷倒进焙笼中,焙笼下置一盆炭火,以火灰敷在炭火上,将稻谷慢慢炕干。
[7] 邀请歌唱了很久姑娘也不对歌的时候,小伙子们就唱出这首歌,请求姑娘的母亲让姑娘对歌。
[8] 为了汉语译文押韵,这里使用苗语译音“仰新”(niangx xenb),意为“阿妹”、“姑娘”。